คู่มือ/สื่อการเรียนรู้

ปัญหาขยะทะเลเป็นปัญหาสิ่งแวดล้อมข้ามพรมแดนที่เกิดขึ้นในปัจจุบัน ซึ่งขยะทะเลส่วนใหญ่ (ร้อยละ 80) เกิดจากกิจกรรมบนฝั่ง เและกิจกรรมในทะเล ร้อยละ 20 เช่น การทำประมงทั้งชายฝั่งและทะเล

สำหรับบทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอผลกระทบของขยะทะเลและบทบาทของชาวประมงในการช่วยเก็บขยะทะเล และนำเสนอผลการสำรวจปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการตัดสินใจเข้าร่วมโครงการเก็บขยะทะเลของชาวประมงในประเทศไทย

โครงการยกระดับการจัดการขยะของโรงเรียนด้วยแนวคิดปลอดขยะแบบองค์รวม: กรณีศึกษาโรงเรียนรางราชพฤกษ์นุชมีอุทิศ กรุงเทพมหานคร มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินระดับการจัดการขยะของโรงเรียนระดับประถมศึกษาในสังกัดกรุงเทพมหานคร และทำการทดลองการยกระดับการจัดการขยะด้วยแนวคิดปลอดขยะแบบองค์รวม (Zero-Waste under Whole School Approach) ซึ่งเป็นวิธีการที่คาดว่าจะช่วยสร้างจิตสำนึกและวินัยการลดและคัดแยกขยะให้กับเด็กได้ อย่างมีประสิทธิภาพ และสามารถขยายไปสู่บ้านและชุมชนได้

ขยะที่เป็นเชื้อเพลิงมูลฝอย (Refused Derived Fuel, RDF) หรือ ขยะกำพร้า เป็นขยะที่รีไซเคิลไม่ได้ แต่สามารถเปลี่ยนเป็นเชื้อเพลิงได้ โดยการคัดแยกขยะประเภทนี้เป็นแนวทางการนำขยะไปใช้ประโยชน์ให้ได้มากที่สุดเพื่อลดปริมาณขยะเหลือทิ้ง อย่างไรก็ตาม การคัดแยกขยะประเภทนี้ต้องมีความเข้าใจว่าขยะที่สามารถนำไปเป็นเชื้อเพลิงได้ควรมีความชื้นต่ำ

โครงการ Chula Zero Waste ซึ่งนำโดยสถาบันวิจัยสภาวะแวดล้อมและสำนักบริหารระบบกายภาพ จึงรวมขยะประเภทขยะรีไซเคิล และขยะที่เป็นเชื้อเพลิงมูลฝอยเป็นขยะประเภทเดียวกัน โดยใช้ชื่อประเภทขยะเป็น “ขยะรีไซเคิลพลัส” เพื่อลดการปนเปื้อนขยะที่มีความชื้นสูงในถังขยะ โครงการฯ จึงมุ่งเน้นการประชาสัมพันธ์ให้ผู้ทิ้งขยะแยกทิ้งของเหลวในขยะก่อนทิ้งลงในถัง เช่น การแยกเศษอาหาร น้ำ และน้ำแข็ง ในขณะเดียวกันยังมีการสร้างข้อตกลงกับผู้จัดเก็บขยะออกจากถังให้คัดแยกขยะรีไซเคิลที่ต้องการนำไปจำหน่ายก่อน จากนั้นจึงนำขยะที่เป็นเชื้อเพลิงมูลฝอยไปทิ้งที่จุดรวบรวม

การจัดค่ายผู้นำเยาวชนด้านสิ่งแวดล้อม (FLY Volunteer Bangkok Summer Camp 2023) สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนต้น ระยะเวลา 4 วันแบบไปเช้าเย็นกลับ เป็นกิจกรรมที่ช่วยให้เยาวชนตระหนักถึงปัญหาขยะที่เชื่อมโยงกับการบริโภคและพฤติกรรมการทิ้งขยะของตนเองและคนรอบข้างและฝึกกระบวนการคิดเชิงออกแบบ (Design Thinking) ช่วยให้เยาวชนค้นหาวิธีการแก้ปัญหาอย่างเป็นระบบ การประกวดโครงงานลดขยะยังเป็นการกระตุ้นให้เยาวชนฝึกทักษะการพัฒนาโครงการ การทำงานเป็นทีมและทักษะการนำเสนอในที่สาธารณะ การให้เงินรางวัลเป็นทุนดำเนินโครงการที่เสนอช่วยส่งเสริมให้เยาวชนได้มีการโอกาสลงมือทำจริงเพื่อแก้ปัญหาตามไอเดียที่เสนอ ผลประเมินความพึงพอใจของเยาวชนต่อการจัดกิจกรรมค่ายอยู่ในระดับสูงและ เยาวชนที่มาร่วมค่ายมีทัศนคติและความรู้ในเรื่องการจัดการขยะที่ดีกว่าเยาวชนที่ไม่ได้เข้าร่วม ผู้วิจัยเสนอให้กระทรวงศึกษาธิการและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่ดูแลโรงเรียนในสังกัดรวมทั้งโรงเรียนต่างๆ ได้จัดกิจกรรมค่ายผู้นำเยาวชนด้านสิ่งแวดล้อมอย่างต่อเนื่องเสริมกับการพัฒนาโรงเรียนปลอดขยะหรือโรงเรียนอีโคสคูลที่ส่งเสริมกระบวนการสิ่งแวดล้อมศึกษา เพื่อสร้างผู้นำเยาวชนที่ใส่ใจและลงมือแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อม

ในมุมมองของคนไทยทั่วไปอาจจะมองภาพสิงคโปร์เป็นต้นแบบในการบริหารจัดการขยะด้วยเทคโนโลยีแปลงขยะเป็นพลังงาน (Waste to Energy) ที่ทันสมัย และในช่วงที่ประเทศไทยมีการรณรงค์ลดการใช้ถุงพลาสติกเมื่อต้นปี พ.ศ. 2563 พบว่ามีการสื่อสารที่ทำให้เข้าใจผิดว่า คนสิงคโปร์ไม่จำเป็นต้องลดการใช้ถุงพลาสติกเพราะมีเตาเผาขยะ (สำนักข่าวไทย, 2563; ผู้จัดการออนไลน์, 2564) ซึ่งในความเป็นจริงนั้น สิงคโปร์ประสบปัญหาขยะพลาสติกเป็นอย่างมากและพยายามที่จะควบคุมปริมาณขยะพลาสติก โดยรัฐบาลสิงคโปร์ได้มีการจัดทำแผนและกฎหมายที่มุ่งจัดการขยะที่ต้นทางเพื่อลดภาระในการกำจัดที่ปลายทาง บทความฉบับนี้นำเสนอสถานการณ์ปัญหาขยะของสิงคโปร์ และความพยายามของรัฐบาลในการดำเนินนโยบายและกฎหมายเพื่อแก้ปัญหาขยะบนพื้นฐานของการมีส่วนร่วมของภาคเอกชนและภาคประชาชน อันจะเป็นประโยชน์ต่อการถอดบทเรียนสำหรับการจัดการขยะของประเทศไทยต่อไป