คู่มือ/สื่อการเรียนรู้

เอกสารรวบรวมข้อมูลปลายทาง/ผู้รับขยะ “วัสดุรีไซเคิล และขยะพลังงาน” หรือเพื่อนำไปจัดการต่ออย่างถูกวิธี โดยแบ่งออกเป็น 4 ประเภทตามรูปแบบการรับซื้อ ได้แก่

1. รับซื้อถึงที่ เช่น Recycoex, Wastebuy, Wake up waste, ซาเล้ง
2. รับบริจาค เช่น Yolo, Cirplas
3. รับซื้อในรูปแบบสะสมแต้ม เช่น Recycle day, Trash lucky
4. รับบริจาค ตามจุด drop-off เช่น สำนักงานเขตต่าง ๆ และศาลาว่าการ กทม

ลองสังเกตดูว่าใน 1 วัน เราสร้างขยะอย่างน้อยกี่ชิ้น?

ผลสำรวจบ่งชี้ว่าคนไทยสร้างขยะพลาสติกอย่างน้อย 9 ชิ้นต่อวัน และยังมีกิจกรรมจากภาคส่วนอื่น ๆ ไม่ว่าจะเป็นอุตสาหกรรม การท่องเที่ยวและบริการ หรือการเกษตรและปศุสัตว์ ได้สร้างขยะและการปนเปื้อนจากการจัดการของเสียอย่างไม่ถูกต้อง ทำให้เป็นภาระแก่สิ่งแวดล้อมปรากฏการณ์นี้ส่งผลกระทบต่อผู้ประกอบการภาคการท่องเที่ยวและบริการโดยตรง เพราะต้องอาศัยทรัพยากรทางธรรมชาติ เช่น อาหาร ผลิตภัณฑ์ แหล่งท่องเที่ยว ทำให้ต้องพึ่งพาทรัพยากรที่มีเหลืออยู่อย่างจำกัด ทางออกที่จะช่วยให้รอดพ้น คือการปรับตัวให้ธุรกิจเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมากขึ้นด้วย “หลักเศรษฐกิจหมุนเวียน”

พลาสติก กลายเป็นส่วนหนึ่งในชีวิตประจำวันของเราไปเสียแล้ว ไม่ว่าจะเป็นขวดน้ำ แก้วน้ำ กล่องอาหาร หลอด ถุง ล้วนถูกผลิตขึ้นจากพลาสติกทั้งสิ้น เห็นได้อย่างชัดเจนในช่วงโควิด-19 พบว่ามีปริมาณขยะประเภทพลาสติกเพิ่มขึ้นเป็นเท่าตัว เพราะพลาสติกมีคุณสมบัติทนทานและราคาถูก จนกลายเป็นสิ่งอำนวยความสะดวก แต่ในทางตรงกันข้ามกลับไม่สะดวกต่อโลก เมื่อพลาสติกถูกใช้งานจนจบหน้าที่แล้วจะกลายเป็นขยะที่ใช้เวลาย่อยสลายถึง 450 ปี และจากรายงานวิกฤตความสะดวกสบายโดย กรีนพีชสากล มีเพียง 9% ของขยะพลาสติกเท่านั้นที่ถูกนำกลับมารีไซเคิล

“ขยะอาหาร” หรือ “Food Waste” เกิดจากอาหารที่เหลือซึ่งสูญเสียไปในทุกขั้นตอนของห่วงโซ่อุปทานอาหาร (Food Supply Chain) ในแต่ละปีเกิดขยะอาหารเหล่านี้คิดเป็นอัตราส่วนประมาณ 1 ใน 3 ของผลผลิตที่เกิดขึ้น การสูญเสียอาหารเหล่านี้ถือว่าก่อให้เกิดผลกระทบวงกว้างทั้งด้านสิ่งแวดล้อม ความมั่นคงทางอาหาร เศรษฐกิจและสังคม

ขยะอาหาร ต้นตอปัญหาที่มองข้ามไม่ได้

การเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วของจำนวนประชากร ส่งผลให้มีการนำเอาทรัพยากรธรรมชาติมาใช้ในการดำรงชีพและตอบสนองความต้องการในการดำรงชีวิตของมนุษย์มากขึ้นเป็นเท่าตัว แน่นอนว่าบางครั้งทรัพยากรเหล่านั้นถูกนำมาใช้อย่างไร้ประสิทธิภาพ ต้นตอปริมาณขยะอาหารจำนวนมากเกิดขึ้นจากพฤติกรรมการบริโภคและการคัดสรรวัตถุดิบ เช่น เลือกใช้เฉพาะผักที่สวยงามไม่มีตำหนิ การเตรียมอาหารมากกว่าจำนวนแขกของโรงแรม ทำให้เกิดอาหารเหลือทิ้ง ทำให้ธุรกิจการท่องเที่ยวคือธุรกิจที่ผลิตขยะเศษอาหารเยอะมาก

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอวิธีการกระจายอำนาจการจัดการขยะชุมชน โดยเปิดโอกาสให้ชุมชน เข้ามามีส่วนร่วมบริหารจัดการขยะ ซึ่งส่งผลให้เกิดการลดและคัดแยกขยะต้นทาง สามารถช่วยแก้ไขปัญหาขยะและแบ่งเบาภาระขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นได้ ผ่านกรณีศึกษาของเทศบาลนครขอนแก่นและเทศบาลตำบลเวียงเทิง บทความนี้จึงเป็นแนวทางให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่พยายามส่งเสริมการมีส่วนร่วมจากชุมชนในการจัดการขยะสามารถเรียนรู้และนำไปปรับใช้ได้